Na pytanie, ile strun ma gitara basowa, odpowiadam krótko: najczęściej cztery. W praktyce spotkasz jednak także basy pięcio-, sześcio- i rzadsze, bardziej specjalistyczne, a różnica między nimi wpływa nie tylko na zakres dźwięków, ale też na wygodę gry i strojenie. W tym tekście pokazuję, skąd biorą się te warianty, kiedy mają sens i jak wybrać instrument bez przepłacania za rozwiązania, których nie wykorzystasz.
Najważniejsze liczby i różnice na start
- Najczęściej spotykany jest bas czterostrunowy.
- Pięć strun zwykle dodaje niski dźwięk B i rozszerza zakres w dole.
- Sześć strun najczęściej rozszerza instrument także w górę, zwykle o wysokie C.
- Im więcej strun, tym zwykle szerszy gryf i większe wymagania techniczne.
- Na start większości osób wystarcza instrument czterostrunowy, zwłaszcza do grania rytmicznego i czytelnych linii basowych.
Najkrótsza odpowiedź brzmi cztery
Jeśli ktoś pyta o podstawowy standard, to bas najczęściej ma cztery struny. To właśnie czterostrunowy model jest punktem odniesienia dla większości muzyków i szkołą, od której zaczyna się naukę. Strojenie jest tu proste i czytelne: E, A, D, G, licząc od najgrubszej do najcieńszej struny.
Nie oznacza to jednak, że każdy bas musi mieć właśnie cztery struny. Producenci od lat oferują też instrumenty z większym zakresem, bo niektórym muzykom potrzeba niższego dołu, innym wygodniejszego dostępu do wyższych dźwięków, a jeszcze inni chcą po prostu ograniczyć przestrojenia między utworami. Dlatego przy wyborze lepiej patrzeć na funkcję instrumentu niż na samą liczbę strun.
Żeby to dobrze zobaczyć, warto zestawić najpopularniejsze konfiguracje obok siebie.
Jak wyglądają najpopularniejsze warianty basu
Najbardziej praktyczne różnice między modelami dotyczą zakresu, wygody i typowego zastosowania. Sama liczba strun nie mówi jeszcze wszystkiego, ale daje dobry punkt wyjścia do porównania.
| Typ basu | Liczba strun | Typowe strojenie | Dla kogo ma sens | Co bywa wyzwaniem |
|---|---|---|---|---|
| Czterostrunowy | 4 | E-A-D-G | Najlepszy wybór na start, do klasycznych linii i większości prostych partii | Mniejszy zakres w dole niż w modelach 5- i 6-strunowych |
| Pięciostrunowy | 5 | Najczęściej B-E-A-D-G | Dla osób, które potrzebują niższych dźwięków bez ciągłego przestrojenia instrumentu | Szerszy gryf i większa potrzeba kontroli tłumienia strun |
| Sześcioostrunowy | 6 | Najczęściej B-E-A-D-G-C | Dla bardziej zaawansowanych muzyków, którzy chcą większego zakresu w dole i w górze | Większe wymagania techniczne i mniejszy komfort dla początkujących |
| Siedem i więcej | 7+ | Zależne od modelu | Rozwiązanie specjalistyczne, zwykle do bardzo konkretnych zastosowań | Duży gryf, większa masa i wyższy próg opanowania instrumentu |
Widać od razu, że im więcej strun, tym większy zakres, ale też większa odpowiedzialność po stronie techniki. To prowadzi do pytania, co dodatkowa struna realnie zmienia w grze, a nie tylko na papierze.
Co daje dodatkowa struna podczas grania
Dodatkowa struna nie jest ozdobą. Zmienia przede wszystkim zasięg instrumentu i sposób, w jaki rozkładasz dźwięki na gryfie.
- Większy zakres w dole - w pięciostrunowym basie zyskujesz niski B, który pomaga w repertuarze opartym o bardzo niskie nuty.
- Mniej przestrojeń między utworami - jeśli grasz sety na żywo, wygodniej mieć potrzebny zakres od razu pod palcami niż zmieniać strojenie w trakcie próby.
- Więcej opcji na górze - w sześciostrunowym basie dochodzi wysoka struna C, przydatna przy solach, akordach i bardziej melodyjnej grze.
- Trudniejsze tłumienie - im więcej strun, tym większa szansa na przypadkowe brzmienia i większa potrzeba kontroli prawej i lewej ręki, czyli mutingu, czyli tłumienia nieużywanych strun.
- Szerszy gryf - to komfort albo problem, zależnie od dłoni, techniki i tego, ile godzin grasz bez przerwy.
Ja patrzę na to prosto: jeśli dodatkowa struna ma rozwiązać konkretny problem repertuarowy, ma sens. Jeśli ma tylko dać poczucie, że instrument jest „mocniejszy”, zwykle szybko okazuje się zbędnym ciężarem. Następny krok to odpowiedź na pytanie, który wariant najlepiej sprawdza się w praktyce.
Który bas wybrać na start
Do nauki i do większości klasycznych partii najbezpieczniejszy jest czterostrunowiec. Ma prostszy gryf, czytelniejsze układanie palców i mniejsze ryzyko, że zaczniesz walczyć z instrumentem zamiast grać muzykę. To szczególnie ważne, jeśli chcesz szybko wejść w granie zespołowe, próby i koncerty, gdzie liczy się stabilny groove, a nie samo pokazanie technicznych możliwości.
Piąć strun polecam wtedy, gdy realnie potrzebujesz niskiego B albo grasz repertuar, w którym często pojawia się potrzeba zejścia niżej bez przestrojenia. Sześć strun ma sens przede wszystkim wtedy, gdy chcesz łączyć rolę basisty z bardziej harmoniczną, solową grą. Jeśli jednak dopiero zaczynasz, większy zakres bywa bardziej przeszkodą niż pomocą, bo wymaga lepszej kontroli mutingu i sprawniejszego poruszania się po szerszym gryfie.
W skrócie: ja zwykle zaczynam od pytania nie o liczbę strun, tylko o repertuar. Jeśli grasz proste linie w kapeli folkowej, rockowej albo na lokalnych scenach, cztery struny wystarczą z dużym zapasem. Jeśli trafiasz na materiał z bardzo niskimi dźwiękami, wtedy pięć strun zaczyna wygrywać praktycznością. To prowadzi do rzeczy, które najczęściej psują wybór już po zakupie.
Co sprawdzić oprócz samej liczby strun
Przy basie liczy się nie tylko to, ile jest strun, ale też jak instrument leży w rękach i reaguje na grę. To właśnie tutaj najczęściej wychodzą różnice, których nie widać na zdjęciu w sklepie.
- Menzura - czyli długość czynnej części struny; wpływa na napięcie i odczucie pod palcami.
- Szerokość gryfu i rozstaw strun - ważne, jeśli masz mniejszą dłoń albo grasz dużo szybkich przebiegów.
- Waga instrumentu - przy długich próbach i koncertach różnica kilku kilogramów naprawdę ma znaczenie.
- Strojenie i stabilność - im niższy zakres, tym bardziej rośnie znaczenie porządnego setupu, menzuracji i odpowiednich strun.
- Rodzaj muzyki - innego basu potrzebuje ktoś grający proste linie rytmiczne, a innego osoba budująca bardziej rozbudowane partie.
Najpraktyczniejsza zasada jest prosta: nie kupuj większej liczby strun „na zapas”, jeśli nie wiesz, po co ci są. Lepiej mieć instrument dobrze dopasowany do rąk, repertuaru i warunków grania niż model z większym zakresem, który tylko utrudnia czyste, pewne granie. Jeśli mam zostawić jedną myśl, to tę: najpierw potrzeba muzyczna, dopiero potem liczba strun.
